Maya!! Maya!! Adeer-Taad Waddo Maaha Saxdii!! Iyo Taayda Ayaa Ah!!!.

Maalinkasta waa u oohin iyo baroor, jaarkana wa u dhib iyo qaaylo,waa u calaal &  ciil farq-qaniin ah hooyadda dhashay  wiilka yare e 1`, oo dad’diisu hadda tahay 13 jir, waana agoon cidna aan la dhalan. Isagana waa u yaab, iyo Ashaqaraar, Ka bacdi geeri Aabihii, inakastoo aanu jirin wax badan oo dhaafsiisan naas –nuujin, waa inan da’ahaan aan weeynaayn aadna u maskax badan qimeeya dadka, heerkasta uu soo marayna aay nolushu ku adkaayd, lakiin maa uu ahaayn damiin,  waxaase u aha qof soo jeeda oo ged-gedoonka wax ka baran jiray, duruufaha hadba ku xeeran, 11 jirkiisu ayuu aad u yaqaanay rajada noloshiisa, tabantaabo ayaa ku jirtaa iyo waxa u hiigsado oo u heli jiray hadba heerka nolusha uu dadaal iyo sida uu halgana ugusoo gallo, aqoon ahaan ma u helin cid ka kaabta heerka aqoon. Halka guyaashii dambe,  cilmigu uu nqoday (waa ka madiga ah)   mid ku baxa qiime

sarre(lacag-badan), waxaana wax ka bartaa, lacag cidii haystaa.Hayeeshee waxa u  fursd u ehalay inu garto,  sidoo kale  barto cilmiga islaamiga ah o u aad jaar ula nqoday masaajidadda, cid badani kuma xeerna, waayaha dambe oo waxa loo yaacay iskuuladda, isaga wax qarash ah lagama qaado, qalbigiisuna waa uu kisii raaxaytaaba.

Maxamed, aabihii waxa u geriyooday isagoo labo jir ah , keligii ayu dhalay, malaha adeero u dhow, hadii se laga iman waayo qaar aay isu ahaayeen ilmaabti, dibadda ku maqan oo aan dhafsiisnaayn inaay u shegtaan ahaanshiyo o kali ah, lakiin aan waxba manaafaacad ah tarin, iyo inuu yahay qaar aad u necba daka Afrika jooga, eedooyin lamaay dhalin oo abihi sidiisa oo kale ayuu  maddi ahaa

Hooyaadii wa Mohamadee, waxaay maalintii u shaqo tagtaa suuqa habeenkii waxaay u keenta manafacad waxay so heshay.  Waxaase quud u noqon jiray oo da’dan, uu kuso gaadhay inaay u keeni jirtay, una karisoo lafaha hadhaaga ah ee hilib, oo feennasho uun aay ku hadhay, Maxamed kama dhergo, ee wuu ku daala sida uu marb meel xoogaa qud ah uga dhexradiyoo, waqtina kaga gabaabsan jiray, waxaase muradkeedu ahaa inaay maraqsato, xoogaa qud o roodhi u badan lagu qooyo heenka kasoo baxaa kariskaas, dhanka kale waxaay  uso iibisaa xooga farxad gelin ah oo aan ka madhnaayn caruurnimadu aay ka helaan da’yartu, oo aay kaso  iibiso xoog-maalki, muruq ee aay manta oo dhan u taagnaayd  qoraxdaas(ALLow hooyooynkeen inoo daa). Waa hubaal in aanay iyaddu waxba ka quudan.

Aayo xumidda uu nolasha kala kulmay geeridi aabihii ka bacdi, wxa kaabay, oo marmar sacidi jiray jarkiisa, siin jiray hadba nolasha kabisteeda iyo hirgalinta  saalixa ah, waxaase  dhib badan ku hayaa hadda, wa malmahan aanu weli  qaan gaadhin sidii u hooaydii u nasin lahaa. Waa hubaal ku digasho badani inay uga timaado yaryarka la degaanka ah, ee geyigaas kula koray, hadh iyo habeen u sheegaa ama ku caaya, inu yahay faqiir weligiina uu ahaan doono.

Waxaa maalin maalmaha ka m id ah masaajida uguso galay nin aad da’aahan u waayn o waqti kasta kua arkaa inan-kan masaajidka waxaana u waaydiiyay, adeer iwaram? wa nabad. Adeer ad, mxaad u duceesysataa?, maxaadse ilaahay wasydisitaa?  iyo jawaab ah adeeer aabahaay ayaa ku  jira god madoow oo anana garanaayn waxa uu kala kulmi karro markaa waan u duceeyaa maraksta .

Ninkii aya int uu yaabay aadna ugu frxay inakas caqligisia iyo maskaxdiisa, wanaaga noloshiisa saxda ah ee ku socda, garasho caqli eek u jirtaa iyo karaamada ilaahay siiyay,  ayuu inta uu kor u kacay, adeer khaayr ilaahay ha ku siiyo.

Maxamed waxa u helay cilmi ki ugu sareeyay waxa u bartay diint silaamka waxaana uuu ka mid nqoday ardayda sida fiican wax uga barataa, ama si bartaba waa mcalinee, tafsiirka qur’aanak kariimka ah iyo hirgalinta dhaqan ahaan. Waxaan u ka mid nqoday dadka inta badan lagaga daydo is bedelka nololeeed.

Hadda maxamed waxa u da’ahaan jira 25 jir cilmi waa ka qanni, waxa u yaqaan diinta Islaamka si qotto dheer ,waxaan ad looga dambeeya cilmiga fiqiga!!  o ah ak ugu baladahn  iyo maxadirooyinka u gallo o ad loga dambeya.

Waxa uu muddo kooban u sheqeeyay shirkadaha dalka mid ka mid ah, waxaana u noqday, midka mid masuulitiinta, shirkadaas waxaan u gaadhay  marki dambe inuu bar biloobo gancsi, gallona heer dhaqan-dhaqaale oo dhisme,  ilaahyna u barakeeyay, sido kalewaxa uu ka mid yahay dadk hadda dhaqaalaha balaadhan leh, waxaana u amal geliay kuwo wax so bartay dhawaan. Dhalinta wax soo bartay, inta badan la yaaban halkaay la aadi lahaayeen aqoontoodda, aadna ugu dhibtaaysan  sidii aay badbadin laahyeen, heeerka shahaado ee aay sitaan, waxaase ka dhimanee diinti islaamka iyo xusuuti rabbi, hadda ka hor waa dhalintii,  kudigan jiray markii aay ahaayeen kuwo nolushu wax badan u saaciday, Maal-mahan waay latashanayaan, qaar kale isaga ayaay shaqaalonimo ka doonayaan, (caqliga wanaagsani wa ka garta cidda aduunyadan abuuratay iyo ujeedadda qofka lo abuuray) hadii kale waaba dhalanteed waxad waddo.

Waxaa xusuus mudan maalin ayaay aad u doodeen Maxamed iyo nin aay aad saxiib u ahaayeen waxaayna is-waaydiiyeen kee ayaa aduunka u manaafacad baan cilmiga maadig ah iyo ka diiniga ah, saxiibkii waxa uu ku yiri Maya, Maya, ka aanu angu wadno ayaa ah saxdii, iyo kaayga ayaa saxdii ah, oo Maxamed kula murmay ilaayn ninbaa diisa ayaa difaacayaayee!!!!!.

Waayaha aduunmu waxa u is-daba socdaba waxaa aay gaadhay waqti is bedel iyo sabir dheeraad ah loo soo galay, illa heer laga gaadhay in qofkasat inuu tijaabiyo awoodiisa, iyo wixii uu soo dhaqday waayihii dambe.

Maxamed hadda hooyadi labo jeer ayuu so xaji-siiyay, waxaayna ku nooshahy nolol ka duwan tii horre, dhaqan ahaan, risiq badna ka ma fikirayso, waayo gurri aay u soo samirtay, iyo nolol aay ku keentay gacmaheeda, rabigeedana la tashatay, ayaay heshay!!! waay taqaanaa rabigeed inuu wax bixiyo, waxaayna taqaana maalmaha aduunyadda is bedelkeeda iyo waagii-beryaba inuu dhaayihiisa leeyahay, , sido kale Maxamed, dhaqankiisi waxa uso maray sabir badan, raaasamaalak duniduna inuu yahay maalmo waa uu garwaaqsanyahay.

Maalin aya waxaa dood kooban dhexmartay mid ka mid asxaabtiisi xaga aqoonta madiga culasyak saari jirtay gaar ahaan, saxiib qaaliga ahaa ee Maadiga aadka u difaacayay, waxa u waydiay su’aal ah adiga qarash badan  ayaa kaso galay cilmigan ad baratay!!. ana bilaash ayaan ku bartay, manta maxaa farqi ino dhexeeya??? isku tallo ayaaynu nahay(waxkasta oo fikir lasoo jeediyo aqoonta waa ka horeeya dhaqaalaha, sidoo kale dadkani yaay sharfaan inta badan?? waa dadka diinta leh), isku miis bananahay( hadafka nolosha waan u simanahay) caruur ayaanwada hasynaa , hogaanak iyo hadaf kale waan u-wada simanahay. Waxaaad ku hadashaa English, ana carabi,  dhaqaale ahaan inan sinaano, sharaft Alle, Rabigeen   tas isaga ayaa inaga Og,& cidda u dhow. Ee  mudane maxaan is dheernahay??, Aqoontan maadiga hadaan manta bilaabo waxaay iguso kordhiansya ma jirtee bal I sheeg faanki iyo amanati aad ila hortaagnyaad maxaay kuso gadhsiisay? oo I kaa dhaafisay?? , inta qoslay aauu ku yri is bedelku maaha aniga iyoa adiga ee waa kii labadaba ka hadhay!!! Qofkii aan baran cilmiga maadiga, diintana aan ka faa’iidin.  Odaygu Maxamed ayuu ki celiyay, waa run ki garan waayay inuu cilmiga ma guuraanak ah, e masajidka yaal ka faideeysto” kelamdahaas ayaa Maxamed yiri si dhoolo-cadeeyn ku jirto, lakiin waxaa tallo ah in marka qofka uu eego cilmiga aan dhamaanayn if iyo aakhiraba u yahay kan amsaajidak yaala ee diinta islaamka(Risiqa Alle ayaa bixiyaa ee fahan waxa laguu aburay, kan maadiga ahna in labrtaa waa muhiim) intaas ayuu hadalkii kuu meeray.

Hirgalintu noalsha iyo kaabista dhaqanka saalixa waxa sal u ah diinta islaamka, aqooni ma jirto dhaafsiiisan diinta islaamka, cilmiga aduunka yaalan waxa lga keenay kitaabka.

Ilaahay ayaa damaanad qaaday hadaad sameeyso camal-saalixa in uu ku siin doono nolol salixa. ee ha garab marin diinta islaamka!!

Muranka ka dhex-taagan dadka baranayaa cilmiga madiga ah iyo kan islaamka ayaa doodaas kor ku xusani kadhex taagan tahay ciwaankeenu ku bilaabmay

Waxaanse is leeyahay wixii fasahaad, ah waa dambi ee cilmiga ku jiraa, wixii wanaagsani waxaa laga helayaa kitaabkeena. Aqooyahan is barbardhig oo yaan lagu adoonsan, ee ka fikir sidaad diinta silaamka u xoojin lahaayd

Garoowshiga-Wacani waxaa uu ka hortagaa Xanuunka Murugada leh

Fejignaanta Aduunyaddu waa hirgalinta, damcyada gaadhsiisan guusha beritoo,

Masuuliyad ayaa saaran Qalbiyo badan  oo islaam-Ah

Ugu-dambaayntii guusha Islaamku waxaay ku jirtaa, Gacmaha dhalinta ee manta madhan, waxaana hirgalin-karta waqtigan sida fududu u lumayaa,oo laga Faa’iideeyo. Hiraalkeenu waa hubsiimaha hab-dhaqankeena, hala yaabin qofba maalin ayuu la yimaado garoowshiyo, Aadmaha,  ha u nisbaayn caadadii shalay ee hadaayadda Alle yaa keena, raxmaduna waa baryo oo kali ah & ado raaca wadeeda.

Hassan Abdi Shire

Kampala, Uganda

Shire202@gmail.com

Sharaftu waa Tusbax

Hibo Eebe ku siiyay, habeen laayskama qaado!!!!

W/Q: Hassan A Shire

Waxaad inta badan dhaca in dadku raacaan dhaldhalaaka aduunka, sidoo kale xeeriyaan wax dadkale soo kordhiyeen oo xumaaan ah iyadoon wanaa kaga raacaayn, iyagoo aay badankoodu u horseedayso baahi nololeed, waxaad mesha ka baxday  oo qodobkaasi  caaydhstay in la waayo xeerintii dhaqan, wanaag, sidoo kale la garab maro wanaaga Islaamnimadu u leedahay dadkan, waxaa la sakraday in la xambaari kari waayo  hadafkii  guud.

Hadaba diintena xaniifka ah sharafta iyo wanaagu ku dheehan tahay ayaa ina siisay tusaale lagu dayan karo sidoo kale wanaag iyo xuquuqu inaga siisay, waxaan uga socdaa sadex qodob oo kala ah:

1.      Salaamta raga iyo dumarka

2.      Raadinta xuquuq iyadoo  waddo khaldan loo marayoo ama cid kale ku adeeganayso

3.      Iska yeelyeelka dhaqamo kale oo aanad  u lahaayn aqoona meesha laga keenya iyo sababta.

·         Salaamta raga iyodumarku waa xaraam, waxaadse la yaabsyaa dad markaay arkaan qof damar oo shisheeya ah am a qof dumar ah oo nin shisheeya markaay ragato salaam ku raali galinsya, isagoo rabigeed ka cadhaysiinayaa, hadaad Alle ixitiraamo waaydo oo qof daciif ah o haduu doono aan muslim ahaayn aad raali galiso, ogoow cidhib xumi ayaa if iyo aakiroba kugu dhacasyaa, sidoo kale markaad gacanta la hor cararto qof aanad isku madi ahaayn , waxaay uu muuqanaysaa in diinta Islaamku ogoashahy waayo waxa suurto gal ah in qofkan aanu aqoon u laahyn diinteena suuban, ogoow waxaa xambaarsantahay magac Umadeed, mid Diineed, iyo mid karaamo qofnimo, oo aay ku jirto daadsanaan hadii kale is ururi.

·         Raadinta xuquuq aanad lahaay u ku salaaysan xuduud aan Alle ku banaayn waxaay kusoo kordhisaa waa dullinimo, hadaadse baahdiu ka xoog abadato oo aad u cararto waxaad doonto ama lagaa dhadhiciyo wanaag aand lahaayn, waxaad is nacsiinasya Allihii ku abruutay, markuu doono aduunkan ka duulqaadi karaa, sidoo kale waxaa uu nolashan kugu karaameey wanaag, sharaf iyo uur- bani adamnimo, waxaayse ka lumaysaa markaad xuduud aan alle ku siin aad gasho, hadaad dood ka furto qawaaniin Samada kaso degay, ama aad si tiraahdo rogrog, falanqaayn,  waxaan Alle ku banaayn waxaad la doodasyaa Raxmaankii ku abuurtay maaha qof wadaad ah, hadaaad cambaarayso qof diin ku sehegya oo aayado qur’aan kugula hadlaayaa waxaad cambareeysnasyaa Allihii ku qurxiyay, Adunkan ku keenay adoo dhameeys ah.

·         Iska yelyeelka dhaqamo kale, ado ka  daawansyaa TV ama wax lamid ah oo aand aqoon cida ka dambeeysa yaa sameeya, ujeedsa laga leeyhay, sidoo kale hadaa noqoto macaamiil fiican, ama macaariif daawasho wacan, xota kazoo baxda cidkasta oo xumaan wadda,  iyaduna waxay galaaftaa noloshaada dambe, sidoo kale waxaad qomaamaynaysaa caafimaadkaaga, wanaagii aad umad ku lahaayd, iyo inaad noqoto qof kufaraxsan shisheyaha,sidoo kale  fogeeya sokeeyaha, tusaale ahaan hadaad daawato dumar is qurxinayaa ama rag u labisanayaa si’aayaga dan ka leeyihiin kuna dayatid waxaay kugu keeni kartaa Caafimaad darro sida waxyaabha Chemicalka la xahdiidha ee aay dumarku marsadaan, waxaa iyaduna aay keeni kartaa inaad naftaada u galaafato qof aad TV ka daawatay oo aand aqoonin in uu cafimad qabo xanuusanayo, wa suurto gla inuu noloshiisa hore u qaaday xanuuno fogofog, s hadase loo soo kiciy in fitanadda kasoo horjeeda diinta islaamkau lagu faafiyo, lana rabo in looga faiideeysto waqtigaas kooban, hadaadse aanad aqoon cidaad ku dayan lahaayd, waxaad ka  halaabaysaa abtirsigaaga diimeed, is qeex ma muslib baadtahay mise wixii kaso hadha.

Ugu dambeeyntii waxaan idinkula talin lahaa inaad xeersiaan dhaqankena suuban, sidoo kale la wada ilaasho tusbaxa aan xidhanahay ee ka turjumayaa karamadeena, gaar ahaan dumarkena oo u baahan markasta talo faro badan, ragna in aay gartaaan waajibaadka saran, oo aanay nqon xile-gubyaal, dantu wa adiga iyo garaadkaa.

Hadii iimaankaaga aad wax ka fahmi waaydo oo ad ka dareento daciifnimo, Fadlan cusboonaayso, oo dheh “Ash-Haddu an-Laa’Ilaaha Illalaah, Wa’anna Muxamaddu Rasuulu-Allah”

Maan Dalbane Ma Deeqbaa?

Guyaal hore, ayaa waxa jira Tuulo aay isug yimaadaan dadka degaankaas ku nool, ee xoolo dahqatada ah., qaarkood waxay ahaayeen geel dhaqato taagan halk bulsahd ugu sareeysa, halka geyigaas intooda badani  lahayeen Adihi isug jira riyo, iyo iddo, saboolku waa buux oo lagama waayoo bulsho meel degan. sidoo kale may jirin meshaas dad lagu ammaano  beeraalaayd lakiin beryo ka bacdi dadku wuu baran doona , inta qudhaabsata iyo inta  ugaadhsata waxaa keenay bahida xaafadeed ee aay hadheeyeen duruufaha aduunyo ee maalinba qof la socda.

Marka lag yimaado tuuladan dadku waxaay u muraadsadaan  labo ujeedo oo kala ah:  inaay mood geyaan oo kaso iibiyaan is aay u manaafacaadsadaan xoolahaooda,&  inaay kagasoo bedel-iibsadaan waxyaabo u ah dadka miyiga daruuri, sida shaaha iyo sonkorta, Dhanka kale  waxa iyaduna meeshaas ku ahan jirtay caado baahiyeed, inaay dadku xoolaha kasoo waraabshaan, madaama aay ku yaaleen ceelal biyood lagasoo cabbo ama waraabsho xoolaha,oo ah kuwo aan kala fogaayn inta badan, waana ilo manbacyo soo maaxa.

Hadaba halkaas waxa dhaqan soo jreen ah noqotay  in dadka miyigu ad u jeclaan jireen sheekada, magaalo iyo xalkeeda si aay uguso war celiyaan dadka miyiga,si gaarana waxaay xiiso u smaaayn jirtay, marka habeenkaas lays xaal waraaysto. Ardaaga maalintaas magaalada tegay wuu buux dhaafiyo, waxaase laaysu yimaada, marka uu qofkasta soo maalay xoolihii, iyagoo tiro dhameeys ahna xareeyay, hayeeshee waxaa hadhsan mirood maalkii geella, oo isagu soo godlan doona amins-heegtu markaay ku dhoowdahay abaarala labada, odaygu marka uu waramo ee lays waydaarsado kelmado , nabad sheegis u badan, inankuna iyo gabadhuna kawaramaan kobtii aay manta daaqsin geeyeen, Hooyaduna kawaranto cidii manta soo martay guriga, ee u badnaayd baadi doon, iyo hoga-tusaalayn magaalo(qof doonaya halka magaalada loo marro).  cidii haysa war dheeraad ah iyo dadka manta soo booqday kama madhnaa in dhowr qof aay waaydiiyaan hebel ka waram , ama hebla kawaram. Waa dad in uun aay ka dhexaayso qaraabo sokeeye, oo lakiin degan hadda Tuuladan (wa caado dadka xooluhu ka dhamaadaan inaay u guuraan tuulooyinka yaryar) hadaad eegto ama ad xasusato waqti aad booqasho ku tagtay meel miyi aha ama tuulo aad joogi jirtay, waxaa can ka ah dhegaaysiga idaacadaha, gaar ahaan BBC da(dadka dhaqan ahaan kasoo jeeda Soomaaliada waxaay ka noqotay idaacadda BBC-du mid aay u adeegsadaan waxyaabo badan oo aay ka mid yihiin, goorsheegta inaay ku calaamadsadaan oo yiraahdaan marka aay BBC-du soo gahso haay noo ahaato, sidoo kale halkii idaacadda lagu dhegaaaysan jiray isugu keen-keen, iyo BBC-da ayaa sheegtay, oo micnaheedu tahay wa war run ah), Waa hubaal in tuulooyinka loogu yimaado, sheekooyin kaftan wadag ah o dhexda tuulooyinka lagu caano maalay mudooyin so jireen ah,  haba u badnaadeen taariikho lakalasoo adkaaday iyo dagaalo dhexmaray salaadiin ama qabiilo, qaar kale  kuwo lal xidhiidha kaftan ku salaaysan geel dhaqatada.

Tuuladan,  waxaa ku taala, meherad shah, caano geel iyo subaga lagu iibiyo,  oo la magacbaxday, Beel-Daajiye wa shah fiican tahay waxaana loo yaqaan  (shah-shiilane)  wa shaaha, aay meheradaasi sameeyso (celeenta wa lagu badiyaa xoog cabaar dabkka ayuu saran yahay kildhigana waa laga shuba intaan falas la gaadhsiin) dadku kuyuu(safaf) ayaay uso galaan, qadiifado kooban (caawo) ayaay  ku fadhiistaan, qaar kale dhagax ayaay dabada saran. Waxase gobotaas laga hela maddaalooyin aad u fiican gaar ahaan marka salada casar lagasoo baxo, oo qofkasta uso gaadhoo inu danihiisa dhameeystayo, xoolihi warabiyay, moodki saaka laga iibsaday rasihinki yaraana u rartay, oo Awrkii ama Dameerki u fadhiyo goobta darka biya lagaa cabaayo,  caraabaduna( galab-socodka qoraxdu si dhacaayso)  Aayay  ku xidhan tahay hadba sida lo kala dhowyahay qaar waba isla jaanqaad o wadada ayaay isku si hagajistaan sheekooyin dhaadheer o dib loogu jaleecaayo magaaladii ayaay kasi sheekasytaan(evaluation)waxaayse u badantahay, dhibta magaalo lasoo socoto iyo sameeynta dhaqan ee so jireenka ah sidaay u bahdilayaan.

Maanta waxa madashan( huteelki yaraa ee Shaaha)  jooga Warsame oo ah nin aad u hasaawiya Goobtan lagu nabad nasto,  inta badan yaqaana kaftanka xeel dheerida ah iyo hadalada afargeesta ah, u salaysan afarlaay gabay iyo mid hawraarsaneeed-ba  waxaana si qota dheer  u yaqaana dadka degaanka, o hadii lo sheego jihada(dhinaca) uu kasoo galay qofkaasi, isaga ku dara qolada dadkaas, hadii loogu darro inayadana wuu abtiryaa,  Warsame, ma dego miyiga o sanado ka hor ayuu caaydhoobay waxaa ku dahcday abaar la oran jirey dabbo-dheer. Waxaay galaaftay in kabadan Sodon qoys, dadkii kale kaalo(xoolo ayaa lo ururiyay) ayaa lo sameeyay, Warsame se wa laga wada talaabsaday hadal-la’aan, cidna may durrin, sababta se Warsame iyo inta taqaanaa waay dareemayeen dibbay se ka muuqan doonta. Waxaase u carsiih yar ka dhistay faras magaalha tuuladan, xaaskiiisuna waxaay iibisa xooga alaabo yar-yar, o aay ka mid yihiin kuwa aay sida gaar ka ah u xiseeyaan dadka miyiga sida, buuriga, Huruuda, milixda, caleenta, iyo kiiloyo sonkor ah o ka dhamaada aroorta horeba.

Warsame isagu hawlo badan ayu magaalda u haya maaha see kuwo midho dhal u leh dadka, o aay kamid yihiin, Sheekadan kaftanak badan oo ku habsaamiyo dadka miyig jooga, ilaayn isagu hoyadkiisu wa halkan xoolana kama lumayaan, Masaajidka wa u ka Edaana waa halka qodob ee muhiim ka ah ee u qabto bulshadan kooban, isaga aya magaalda u yaqaana qur’aanak lakiinse waxba kumaso kordhiyo ilaayn dantiisu wa sheeko.

Masaajidak waxa laga tukada waqti kasta iyadooy dhaaftay saacado salaad kasta, taa micanheedu waxa weeyaan, maalinaksta waxa la tukadaa sacado ka bacdi, mararka qarkodan duhur iyo casar aya lays raaciyaa, jimcaha shuruuc kale aya la degsada,  lama tukado mark laga reebo inu so marro sheikh socota ah, dadka degaankaasi  maalmahaas magaalada abaabula iyo in dadku u carcaraan diyargaroowga salaada iyo culuumta looga faa’iideeynayo aya laga dareeema, ilaayn wa hal gobol o si taqaane,  waxa uu qofkasta dareema inaay ku jirto  ruuxiyidan jecel cibaadada.  Waxan se jirin hogaamiye aan gadhsiisnayan baahida shicibkiisa sheeko mooyaane(cidkasta oo aan aqoon cida aay hogaaminaayso waxaay rabto waa dhalad ka halaabay halkii uu ku ficinaa).

Waxa u magaalda uu ku metela waa Warsame ee,  hadda horjoogo (head tuulo) oo aay dadka miyugu u yaqaanaan hide tuulo, waxaase  xilkaasu shaqeeya marka u arko dada socdaal ah o wada in uun xogaa horuamr ah sada cafimaadka, iyo wax barasho ama arimo kale oo muhiim ah, tuulada malaha  waxyaabaha adeega ah o bulsadho, ee aay  ka faa’iidaytaan waxaase dadku maalinkata u sheegan cida so marta,( ha ahaato wufuud ka socota beesah caalamka ama meel kale) in wax barasahda waxa looga qabtoq!.  Waayo? xaaladah cafimaad inta badan waxaay u tagaan magaalooyinka waaweeyn e ku dhow.

Warsame marka la yimaado goobaha kaftanak, waxaa maalinaksta kuso biira tuulada ama soco ku noqda xoolo dhaqato, ka kooban  qof ama labo ku cusub, Warsamena aanu aqoon marka u hadalka bilaabo ayu eega dhincyadiisa si u ego cid cusub , madaama aanu aqoon wax uu kala kulmi karro shekadiisan oo ku saabsan labo u jeedo mid ah tariikh, iyo qabiilo iyo dagaalo lakala adkaaday, dadkan waa uku jabsadaa waxaase u damiciisu yahay in reerkiisa uu meel ku xuurtaaysto oo keligii aay u xidhnaadaan yaab!! maxaa faa’iido ugu jiraa? , hayeeshe marka u xaqiiqsado in cid cusub joogto wxa u u yeedha mudalabka shaaha waxaana u faraa(Amraa)  nink odayga ah ee halkaas fadhiya shah u geey isagoo wada maqashiinayaa dadka hareerihiisa jooga,( wa ka yara istusnimo) waxaana uraaciyaa ee martida ah.  Wa cayn u yaala laaluush sidan u warsame usoo giraangiraanayo hadalka doocsan ee wanaagu ka muuqdo, ee maaha caawimo martiyeed, waxaana u raacin jiray war oday waad diifeeysantahaye dhankee gaso gashay? Iyo su’aal degdeg ah ma xaga banaanka mise waa buurta? Marka loo jawaabana kamaba hadhee waxa uu waaydiiyaa , Maasha-Allaah ma reer fardoole baad tahay msie qoryaale? Jawaabtana marka u hello isgaa ayaa ka ah Horgalle, gobotaas hogaankaas, waxaana uu ka fogaada hadal necaaybka sameeynaya qofkaas, hadanu ugu drinba amaan dheeraad ah(rerka ninkaas odayga ah ee cusub waaba suurto gal inuu gob ku tilmaamo,shalayna aay gun ahaayeen, markii uu ka hadlaayay),  waxaana u  marka u iska wataa hawshiisa sheekada ku darsoo dadka meesha fadhiyaa maalin ba qof ayuu laalushaa(Caabitaanka shaaha, aad ayaa loo ixtiraamaa goobaha miyiga, tuulooyinka & biyo fadhiisinada).

Warsame waxa u caan ku aha astaamo aay ak mid yihin, muumin dhaliileed, ashkhaast kaso horjeeda, caayda xiqdiga iyo xumaanta dadka kale, waa u dabeecad  kala qaaybinta qabiilada kala duwan, waxaa u inta badn dhabarka ku haayn jiray odayaal waayo arag ah o rerkiisa kazoo jeeda,  lakiin ana jeclaayn habdhaqankiisa, waxaayse oran jireen waa bello loo baahan yahay(somaali waxaa hoday shaqsi la yaqaan xumaantiisa, ayaa lagu oranayaa cid kale ayaan u haysanaa, ama lagu taageerayaaa xumaantaas, ku darsoo xisaabtii Alle-na waa inaga dambeeysaa), waxa u sidoo kala can ku aha xil jacaaly aad u xadh dhaafay kalgacalkiisa, ma see dhafsiisnaayn meeris-reernimo.

Maalin maalmaha ka mid ah ayaa Warsame waxa u doontay xil jacaayl awgiisi Suldaan si u maamulo dadka degan agagarkas  & kuwa ag  dhow,  waxaan arinkaasi ku talaalnaa tan  iyo mudadi ay xooluhu ka dhamaadeen,dadka qaar ayaaba dhaha maalintii uu sided jirsaday, ee kabaha loo xidhay ayuu lahaa miyaanan hada madax u ekaayn, hadase waxa u ficil ahaan iyo awood ahan tijaabiyay dhamaan awoodaha xil lagu qaban karo ee suldaanimo, meel-kastana waxa u maray, inu heerkaas gadho inkasto dadka leh mansabkan aanay filaaynba waxa uu qaban karro,(shicibka ayaa markasta leh xulashada hogaamintooda, hadaad gashato wax-falasho khladan, ha sugin dalaga kuso go’aayaa inuu noqdo mid xun, hadaad qof reer-hebelnimo kudoorato oo berri aad sugto waxqabad dhaafsiisan kala qaaybinta reerahaas, so filasho khaldan maaha? Waa su’aal Gundahaaga hadhsanaysaa!!!) mana garwaaqsanaayn, inu garanaayo wax u qaban doono hadii uu ku guulaaysto, wa sida ka muuqan doonta xaga danbe, waxaase uu dadka ku ber laxoowsan jiray in tuuladan uu ka dhigay mel loo soo hayaamo,(marka aay abaaruhu dahcaan dadku kuso xeroodaan) Adba mudane is waaydiiyoo wax lagu maan sheegto ma tahay qof abaari xoolihii ka dhamaysay in manno sheegasho looga dhigto caawimo la cawiyay tuulo aay so degeen?.

Suldaankii ayaa lo doortay si dhameeys ah, waxaana lo magaacabay suldanki Madnaqadaas filashada haba iska badnaate hadana intuu soo jiray iyo sheekadiisa u badnaayd taariikhda waxaa uurka iyo qalbig lagu hayay wadar iskaashi, Waxa uu xilkan  u maray godob iyo iyo wado dhibeed, markii u muddo hayay ayaa waxa la coloobay isla markiiba shicibkii(tuuladi ahaayd afarta gurri ee aay ku noolaayeen 30ka qof) oo uu ku maamuli jiray dhaqan aan wanagsanaayn    ( bal ka sheekeey suldaanada la jaarka ah ee maamula shicibka ku nool gobollo aay ku noolyihiin kumaanaan qof),  waxa u markaa bilaabay inu marro wadadai u maray sanado  ka hor suldankii hore ee geeriyodoay 8 sano ka hor isagoon gaadhsiisnaayn o kali ah xumihii u abuuray ki hore, lakiin in uun waxa u yiqan birimagaydada iyo xeerinta sokeeyaha, sinanshiayah dak iyo isu so soo dhowaynta cidi geyda.

Marki xaal gacanta ka haaday, ayu suldanki waxa u bilaabay waxyabihii u kuso caano maalay ee aha, inu daka u yeedho oo usoo fadhisito goobto meheradi shaaha macaaanyd ee u ka bilaabay ololihiis. Ilaayntu dadku waa indho ku garaadleee, marka u sheekadda  bilaabo, dhowaan intaanu xilkan fuulin  loo bogi jiray ayu hadda arkaa isago fadhigisia laga yaacayo, hadalna daa ina la maqlee, waxaasa jirta in aan meeshaas ka madhnaayn afar doc ka yeedh oo qosolka u camira aad na moodo inaanay xishooonba, Warsame, waxa uu  xambaarsanyahay hanka u ugu sareeya ilaayn wa suldane mase usoo kordhisay wax sharaf ah(dadkii hore xilka may qiimeeyn jirin lakiin waxaay qiimeeyn jirey qofaksat haawlkarnimadiisa iyo caqligiisa) yaab!

Hadeer Warsame tallo aya hortaala ilaayn aragyee siday wax u jiraan arina ku cadaa,  (Bal is qiimeeyo  hadaad sidan oo kale kugu dhacdo maxaad yeeli lahaay?). Waxa uu markan bilaabay inuu laalusho inta kacda ama neceb maamulkiisa(ku darsoo dadku waay wada baahan yihiin, ee wa lakala adkaaysi badan yahay, lana kal yaqaanaa samaha, iyo waxa uu kaa geyyo qofku, Allena lakala baryo Og.) hadaba waxa uu maamulkani bilaabay wa ka Warsame, ee in uu dadkan shaaha jecel,in lagu celceliyo sidii inaay quudanayaan oo kale,(bal is waaydii Xaaji, ama Akhriye, shaahi intee sheey ayuu ka kooban-yahay?, markaas ayaad micnaha wax badan fahmi kartaaye) ,  iyadoon aan la garanaany waxa uu uga jeedo,(maamulkasta, taagtiis ayuu talabsada) waxase dareensan inta u shukhuucsan haaynta xilkiisa e u ah saxiibada dhow-dhow, o ah ma tusayaal xumanta iyo iyo khaladka. lakiin marka u tuulada so dhex maro una uso xidho  dharkiis dhulka jiitmaya ee hadba dhinac waranka iyo gashanka u lulo,a daba yacasha(kuwo hal ardaaga ah) iyago foox daba sdia ayuu dib ugu laabta goobti uu ka yimi.

Waxaa iyaduan dadkii ku yaratay cibadadii waayo? Wadood- koodu -(shiikhii hore ee masaajidka tujin jiray) aay lahaayen sowkan doontay suldan la daba fooxiyo, iyo sheekooyin rer hebel ah iyo reer hebel aya geel kala dhacay, intaas ayu suldaanku haya xilkan cusub iyo arimo kale o culus, waxase meeshas an ka madhnaayn in khurafaad, lagu wado sida faalka, I.W.M. Hadda waxaa madashaas  kuso batay salaadiin kale o iyagu kuso booqda meelu ko dhow, lakiin ka maamul wanaagsan suldaankan isna waa damin!  oo waxba kam barto, ee waxa u yaqaana o kali ah sida loola kulmo iyo u Sooryayntooda, qaarkood iyaguna wxaay la yaabaan suldaanku gurigisia iyo magaaladan carisihka ah oo aad u kala duwan, ilaayn waa yaab!!! Daku wa  sabool iska degan tuuladan. Waxaase aay la socdaan Aayo xumidodoa sido kale aay hadh iyi haben hortagan yihiin guriga suldanaka.

Inta badan suldaanku dadka yimada gurigiisa ee doonaya hawlo in u la qabto waakhtibadan iskama  geliyo, ee waxa u yaqaan hanka & hiraalaka dadka tuulada,  oo waxa u yeedha madi(wiil kali ah oo aabihii dhalay),oo  kamid ah shaqaalaha guriga cad ee ee masaajidka dhisme ahaan u eg laakiin wanaag ahaan ka duwan (Masaajidku waa guriga ugu khaayr badan, lakiin guriga suldaanak waa noocma taloow) magaaladan yar, ka dhex muuqda(guriga suldaanka). Inakan gacan yaraha ah, waxa uu  diraa xaajiga meherada yar ku haysta tuulada ee shaha macaan(meheradii uu Warsame haaysan jiray hadal ahaan lakiin lacag ahaan qof kale lahaa) oo hadda so kordhisay roodhi iyo subag, laaysku darro, waxaan u ka codsadaa in ninki odayga aha ee manta u yimi u siisyo marka u yimaadoba, Koob shaaha & roodhi Sonkor leh,  taasi ayu ninkasta ku qancaa mark u yimadona la siiyaa wanau fahmaa in odyga suldaanku sidan sameeya ilaayn hore ayaay cadadiis u ayqaaneen(dadka miyaan hakoodu dhaafin wax hunguri la mariyoo cajiib ma ilaa waqtigaas!!), qaar kalena iyaga juuqba umu oran jirin o waayo waxa u yaqaanay qolada aay yihiin!!!!(waa qolo laga tiro bgadan yahay ayuu u jeeda), waana Odayaashii  aay so cano maaleen. Sheekadan hada somaalidu isku haysato oo ah laan-gaab &laan-dheer, bal eega dhibtan labo qof o ilaahay wada abuuray aya la raba inu laysku dhafiyo qabiilnimo, xumaanteedu agta ilaahay xaaraam ka tahay, lakiin boqorkani waxa uu ka mid ahaa kuwi hirgaliyayba biloowgii maamulkiisa,  waaba u cado, o laandheeridaas aya uu ku gaadhay saldanadan.

Hadaba malin maalmah ka mid ah ayaa waxa u tagay nin oday ah o magaalda can ka noqday guuyaashan oo suldaanku xilka hayay, kala wareegay guyaashii dambe,  xilkiisa ee tuulada u hayay oo  ahayd ,Masaajidka inu ka Adino, sidoo kale is-bedel fiican lagu dareemay wacdi fiicanna ugu daray tuulada, makhaaxidana marka la tago waxa uka warama Asxabtii, iyo docuooyin faro badan wa la jamtay, oo loo bogay ddkuan waay xiiseeyaan. Suldaanka saxiib bay ahaan jireen, iyo gacan yarre ka hor intaanu xilkan culus qaban waxaana uu   kala shaqeeyn-jiray danaha horumarineed e magaalada. lakiin ma u aqoon laalushka iyo khayaano, waana u necbaa kal qaaybinta dagaankas ceel ku noolka ah, markii u gaadhay gurigiisa suldaanak aya lo sheegay suldanki in hebel donaayo inta u yaabay!, ayuu yiri war hebel manta maxa u igu falay maan arag sanadihii aan jogoay saldanda. war odygi meherad iigu yeedha degdeg isagana so daaya marki uu so galay ayu waydiday war hebel xagad ka dahcday? ninki odayg aha aya u xal wramay una sheegay in-dadki tuualadddu aan jeclaayn xalkiisa hadda ee u baahan yahay in u saldanada si fiican u maamulo, afar garab joogay aya cadhooday oo il xun ku oogay fooxana ku badiyay dabka,  suldanki inta uu hareeraha eegay oo  cadhooday ayuu ku yiri war hebel xaasid maad ahaynee maxa dhacay? Msie reer hebel ayaad la saxiibtay? maba u suginee mise adiga aya tolkaa sidaas aaminsanyahah?!! Odaygii oo yaaban ayaa ugu jawaabay maya. talo wa iga intas, odaygi Meherada (waa shaahii & roodhdii ee) hasyaty aya lagu yiri xaaji ninkas  sedexdiisa waqti adaa ka masuul ah. o ku kab xogagi yara ee aad I haaysay, sidii ayuu ku tagay markaas goob jog maaha odaygi oo saacado ka hor ayuu sii baxayba ilaayn maaha xerro nabadeedee.

Aroorti marka u salaada subax tukaday  ninki odayga haa,waxa uu boqoolay xaggii makhaaxidii yaraayd,  waxa lo keenay lana soo hordhigay quraac roodhi ah iyo koob shah, o ah nooca dhadheer . inta u dhinacaas eegay ayuu yaabay o u yeedhahy ninkii odayga ahaa e hasyaty meherad.Ayuu ku yiri si hoos o qaboow oo aay ka muuqato edaab, akhlaq xaaji anigu maan dalbanee Ma deeqbaa(dhegta ayuu u saaray cajiib)!!!! .

Inta u qoslay ayu yiri war xaaji soowdiga guriga suldaanak socodka  ka deeyn waayay, oo si dhaylsi ku jiro, u raciyay qosol dhadher, soo jeedin ah dadka kale(waxa uu sacab ku tumay labadiisa gacmood,dad allow, ma ka ceebaayn baa? waaba suurto gal inaay ku balameen sidaas oo aay tahay sahraf dil), yaab iyo asatcajab ayuu inta u dhinacyada eegay ayu yiri ader malaha adiga iyo suldanku meherada waad wada leedihiin? keligaa ayana u haysteen, waxaanse xasusutay sheekada suq gaaynta ahayd e meel kasta uu la taagnaa, ee  mahadda ayu dib u istcimaal qaybtiisi? ilaayn wadaadku hadda waa u cadhoodee, (waxa uu muujinayaa inaay meesha wadageen), Odaygi meherada laha inta uu cadhooday ayuu yiri war waxaas eega bal wax uu ka  hadlaayo, maan-dhow ocadho fududa? isagaaba hadalka kaftanaka bilaabe sowtii u hada daqiiqado ka hor qoslaayay, maxaa so kordhay?,.Odaygii weeyan ita u iska tagay ayuu waxa uu u wareegay magaalo cusub(malaha wuu khaldamee hadii uu wax u sheegilaha suldanka odaygan mehredan ayu si mari lahaa), sheakdiian waxay gaadhay suldaankii. Waxaana lo sheegay siday wax u dhaceen. Waxaana iyaduna meesha kusoo korodhay aaminaadii ahaayd in cidkasta aay hunguri caado qaatinmo  tahay aayse jiraan, qaar-kalena aay  naftooda u dhoowrsan-yihiin,( maantaba dadku wa labo waa qof Han iyo hadaf u nool & mid hunguri u nool adigaayna kugu xidhan tahay is-bedelku),  marki sheekadi loga waramay ayu cadhooday o yiri war bal eega waxa qudhunka ah ee aanu wax siinay horena aan usoo koriyay,  lakiin naftisi suldaanku isma waaydiin inti nabsi galay iyo inta u dad nacsiisay dad kale o dagankaas, laalushkuna ma yaqano inaay dadkau wada geyin e weliba cado qataniamd ah.

Waxaa jri jirtay tuulo kale oo an ka fogaayn dadkau marka aay degaan ahan kaso horjeestaan ay u wareegi jirin aadna ugu dhoow, waxa malinti dambe dhacay odaygi ay saxibka ahayeen aya wax u maqlay in suldanki u ku jiro waqti aa du xun oo kusi qulqulaayo geeri taagan dhamaad nololeed o gaadhsisian waqti ad u xun, madama u ku dhacay xanuun. Odaygi aya soo noqday isagoo aad uga naxay saxiibkiis, aayo xumida iyo dhibta uu ku jiray ee leh dulmiga, waxaana uu go’aansaday inuu soo noqdo oo booqdo. Naftisana waxaa uu ku  yiri saxiibka  yaaydaan kala dhiman itan u noolyahayna gaadh, marki uso usso luga dhigay, magaaladi ayu si dhuumad ah ku yimi gurigi suldaanak marki u gudaha so galay ayu arkay saaxiibki oo lagu hayo melaan an ka fogaayn aaga albaabka iyado lala daydayaayo laydha!, inta u naxay ayu quraan ku boobay kuna akhriay cabaar. Marki u ku waday muddo cabaar ah(waxa u ku akhriyay suuradaha Dawa’iga ah) ayaa lag kala degay,wx a u eegay garabkiasa bidix msie xaskisa ay haysa hadan dhinca kale, mise wa odaygi u colka la’aha inta u booday ayu yiri war hebel xgad ka timi?, degdeg xaaskiisia ayuu ugu jawaabtay, oo tiri wa dawadi laguso diree ee iska aamus Sudlaan, wu cadho dhowyahay suldaanku, o xamilaad malaha(qod-dhan oo umad xil u haya ha waaynaado, ama hayaraadee, aan dulqaad lahaayn, xagee ayuu xalkiisu ku dmbaayn doona) Markaas ayuu kor u ruqaansaday, oo bodoay war I dhaaf,ayaa uu hadal ku bilaabay,  soow maad ahayn bahalki xuma ee sidii an ogaa yeelay?. War Xaaji, am Suldaan is deji arinkaas ayana u imi(adi-caafimaadkaaga, ) .Waa iska aduunyo ka ugu dhow ayaay xoorta ileeyn iyada daba orode, dadkuna aduunkna ayuunbaay ku koreen, oo la jaanqadeen, in ilaahay unxariistay mooyaane!!.

Saacado ka bacdi ayu ku noqday xanuunkiisi,  naf lamaqnaanshiyaha ahaa(kooamada) , odaygi dhaqan yaqaanka ahaa,  ayaa  qur’aan ku akhiryay in ka bdan 25 cisho isaguna u ku jiray xanuunki xuma e suuxista , shiikhi wu iskaga tegay,Ducana rabbi ayuu uga baryay, ilaayn cuquubo umadeed ayaa ku dhacdee. dadki deganak deganaa waay is abaabulen, waxayan doorteen suldaan cusub. Oo ah hada ki ugu wanagsan ae dhaqan ahaan, diin ahaan, iyo milgo uamdeedba, waayo culuum hore ayay so barteen.

In ka badan 2 sano ayu suldaanki hore ku jiray, xauunki xuma. Xaskisiisna waxaya geriyootay intii u xanuusanayay, caruur waxa u laha wiil & gabadh, iyaguna waxa ku dhacday inaay noqdaan waalid caasi an u jeedina aabahood o danahodoa qabsada, oo tobankii sanadood oo ugu dambeeyayba war uma haayn gurigooda,  madaama laguso barbariyay xumaan iyo xiqdi.Odaygi waxa u geriyooday isagoo aan haysan cid daryeesha waxaase wax siin jiray o mararka qarkood u wareegi jiray dadak jaarka ah .Geeridii ka bacdi waxa magaalda laga dareemay is bedel dhibeed oo so afgo’ay(ha ku dhiman iyago dadku dhimashadaada jeclaaysanayaa), waxaan iyaduna ka madhnaayn in qofkasat u duceeyn jiray.

Qabilkii Suldaanka waxba umaay tarin waayo markii horea waay ku adeegan jireen, hadh iyo habeen waxaa ku wareeray o haayn jiray  xaaskiisa iyo jarkiisa(qabiilnimo maalinta aad xanuusato, ama dhimato ayaad warkeeda helaysaa). Oo  qaarkood ahaayeen laangabkii aanu eegi jirin, ee uu cayi jiray wa iska aduunyo oo qofba maalin ayuu leeyahay, cidii dulmi ku gashaa, maalmahan yare e la noolyahay, ee weliba u adeegsata maamul dhamaan karaWaqtigii Alle damco,aduunkana mar ayaa si fiican loo qabtaa(Alle aya leh waxaanu qabay qabasho ti ugu adkaayd, waa fircoon). Waxaa hubaal ah markasta oo aad ka hortimaado shuruucda inaad dareemi doonto mar uun aduunayda si adagna laguu qaban-doonno!!.

Suldaanki cusba cilmi yo waxka barasho ayaay u noqotay dhacdooyinkii dhacay!!!!!!!!!!!!!!!!

Sheekadani wa dhaqan so jireen ah oo mudo so yaal-ah, dadka intooda badani kuso  barbareen oo aad ka dareemi karto xitaayn dadki qurbaha Wax kuso bartay, hadaanay ku dhaqmin aay ka skeekeeyan iyagoo ka eegay dhinaca xumaanta, waayo wa waxay so wada arkeen(tusaale ahaan qabyaaladda iyo xumaanta qabiilnom dadka waxaad modoa inaay dadka kaga wada talaalan tahay qalbiga iyo diiga, in uun ilaahay ka badbaadiyay mooyane) hadaba aqooyahanka, Somaaliyeed qaarkood aay suurto gal tahay inaay meel mariyaan, o buunbuinyaan, iyagoon aan kee eegin dhinaca xumaanta. Waxaana tusaale u ah bal u firiso buugta laga qoray burburki somaaliyeed, ama wax kale oo muran qabilnimo ku jiraan ama dodo qabiilnimo, qofkasat waxaad ka dareemaysaa, dhowor midh o kiniin, qabyaaladeeed ah. Adaa garan kara  qofaksat buugiisa, akhri o dhuux si fiican, ka bacdina bar bar dhig isaga shakhsiyadiisia iyo degaankiisa,waxaa sido kale ka dhex fahmi kartaa aqoontiisa, adoo ka eegaya oo kali ah  wax u qoray ma laga yaab inaad garato cida uu yahay?!!. Taasi adaay ku taala qofba si ayaay ula muuqanasya dhanka kale markad akhrinaayso buugtaa ma laga yaabaa inaad sheekooyin ka qaarkood ka hesho oo aay ku anfacaan? qaar kalena adoon garanayn taarikhdaas, ma laga yaba inaad nacdo ama ka cadhootaba?  taasi waxaay ka badhi karta inta  tognaanshiyo (plus) ee cudurka qabyaaldeed uu ku hayo.  waxaas o dhan waa haawl ku taala inaad badho..

Shekadan waxan ka baranaynaa, waxaan lo yaqaan musuqmasuqa halka uu ka biloowdo, iyo xumaanta qabiilnomo, kala qaaybinta umada, sida aay  xumida kuug hogaamiso mar adagna aad u gasho nolol adag, aakhirana xisaabtaadu ku taalo, maamulka oo aad u hogaamisa si xiqdi ku jira isaguan inu sababo in lagugu naco, waxaan iyaduna meeshaas ka madhnaayn inaad dadka o dhan u qaadato inaay wax don yihiin,aadse ogaato maka xil laguu idmaday, inaad masuul katahay, mid tiro yar, mid sabool ah. Mid xoolo leh, iyo mid ehelkaaga ah. Maangaabkuna waa ka fahmi waaya waxa loo idmaday iyo wixii shalay lagu khasaaray,  gebogebadana waxaan tallo iga, yaan la noqon maan gab arka o kali ah aduunayda. Aakhiran inaad ad uga fikirta wa muhiim gaar ahaan dhalinta kacaamaysa iyaga musatqbalka leh umadanee.

ALLe-Yaqiinta ha inagu simmo

Balankeenu waa Cibaado suuban iyo caqli saalixa

Alla Mahad leh

Hassan Abdi shire

Kampala, Uganda.

Shire202@gmail.com 

Burcad ayaa lasyu marshay!

!

Waa arooryo la wada kalahsanyahay, qofkasta uu ku jiro raadis haba lak bate,  waa dhuuni raadis aay ka daba ooyayaan dhoowr ma gabbe oo isugu jira hablo iyo wiilal, halka dhigiisu u yahay dhadhan raadis kusalaysan wxaan dhaafsiisanayn jalkiisa,  qaar kale waa dan radis oo aay magac ku doonayaan, dhanka kale  waayeel kama   madhna oo waa xal raadis eegayaan yaa dhibtoonayaa , mid waa dan  garad u sheqeeya uamddda oo kama madhnaa inuu ka shqaaysto ama u shaqeeyo, haba kal qaaybsanadeen duruufaha lagu kala tiirsanyahay oo haloo bato jilaabato madaama bad agteed la wad degan  yahay, inta muruq maalka ee ka gaboodsata agagaarka gancsata iyo kaaabayash dhaqaaalaha, hiilna kam madhnaa oo qaar aya ak xamasha bar dhiga doonyuhu kuso xidhaan, lama hilmaami karro inaay intuba ku tirisan yihiin is garab taag garasho ku slaysan hadi keel waxad tahay sabool aan la xeerin muruqiisa iyo caqligisia lakiin dadku maba kala foga oo wa in isatqaana iyo loo yaqaan, kama madhna in marti joogtu gallilyo faro badan hilaadinasyo,  ee waba hubal in qaarkood aan laguso qaadi Karin marki aay hore uso mareen, waxaa iyaguna meeshaas waqtigaas kalahaad ka muquday dhalin u darrertay goobaha waxbarasho oo  raadinaysa  aqoon  derejo ahan haba kals areeyeen waxase caan aay ku tahay dhalinta melaksta aay joogto isku balcad muujiya sinaanshiyaha sabool iyo mid ilaahay maalka u bareekey wado kastaba ha ku timadee, hayeeshee tani waay ka yara duwan tahay oo ina aabo maal ma xidho dharki sinaanshiyaha ee waaba  ka dhex muuqdaa guud ahaanba waxaan u dheer inuu u

taloowsho sidi qof aan dhalad umadan ka tirsan am wadankan ku cusub, Taalona umuu dhigan  dhaqanki lagu yaqaanay dadk somaalida e waaba gudbiyo iyo side, xambaarsan  waxaaynan 60sanno ee aan xaoriayda helnay aynana maqal ama arag, macalinku u dhigaa wa danyare o kama madhna lalush aay hadheeysay bahida ka dmbaaysa madama aanu lahayn ilaalin sharafeed iyo mid karaamo waxaana iyadu aan mesha ka madhnaayn hirgalin la’aneed balan qaadyo faro badan oo u hello hadase wa niayd jab buuxxa o amcalinimada waxa gala inta kari waayday inay dawarsato ama daboosho bahideeda wayo shahraf kuam hasyto o dadku sidi hore uma xeriyaan, ardaygu maqadariyo o hadu maago beri reer hebel bu noqon ma jiro cid si gaar ahu dhoworta o daboshay baahdisiisa ee waaba yab hadi u maalin kasta ka fikiraayo maxaad caruurti sisaa meesha kam maqna  balwad dadka inta badan kiisa  caadsyteen!

Subaxan saka in yar waxaay ka yara duwan tahay xeebtan sanado dhoowor ah kama di’in roob  wa is dul tuban abaareed muddo dheer, hayeshee dadka degani arinkaas dan faro baan kama laha waayo waayba ilabeen roobabka o wa kaluun ku nool iyo biyo aanu gudhin hadi aay ahan lahaayeen xoolo dhaqato ku nool biyaha cirka in uun aay dareemi lahaayeen, wase kaluun dhaqato iyo mar dhegeystayaal dhawaaq dooneed ama markab aay ka saadilayaan badda sida tuulooyinka lo dhuuxo dhawaaqa gawadhida iyo cida xoolaha!! Waabe arin kale dadka xoola dahqatada ah  ku nool biayah raxmaanku siiyay  ee waqtri laha inta kalena aay kaaydsadaan iaygu waay ka duwan yihiin oo biyahas jiiftada ah e badda aay ka qudhaabsadaan kallunka aay dhaqdaan inkastoo aanay guurin meel ka mid ah badda sida xoolo dhaqatada mana xabawariyaan qaayb ka mid ah meesiga noolaha badda waxaayse il’argtiyeed ku ganaan halka uu galbtaas u batto!

Dhaqdhaqaaq daruureed iyo dultubanak saaka ee saxansaxo waxa si ada  looga dareemayaa magaalda gudu ahaane qaar aan so tosoi jirin aya rexaantas dhuun qad iyo san raac l hiif qaday xagaay kaso dahcaayso cidksata o lahayd ujeedo gaar ah o ka mid inti u kalihi jirtay dhemaalka arroyaad iyo dhugradisat nololeed waxaa laaysugu yimi agagaarka xeebeed iyo xeeliska badda waxaa iyaduna halkaas aan ka ka fogaayn shacab aad u xoogan o midna aan midk akale la socon o isu kusoo gadhay goobt ugu nadaafada badan ee xaga biyo rogeenak dooxa ee badda ku darr.

 Qaarkood sanadahanba ismay arag o wa la isku naxay duruufo ayaa kal reebay waayaha dunida ayaa qofba geed ku laalay madaama qaarkood waxaay ahaayeeen  isku fasal waxbrasho dhinacaksta waa laayska yaqaanay, kaftanwadaag, isku han ahoo inta badan hal damac kawada hadla ma is gabayaal wax wada cun leh marka laga tego waxaan calfku isku simin, sidoo kale qaar waxaay ahaayeen dad isku xaafad ku wada barbaaray oo markii dambe kala yara guuray asxaab uu kalgacal dhexmaray oo inyar kala yara fogaaday aya joogayaal ah isla subaxaas wa hubaal in qaaar kale aay soo wada mareen hab nololeed kal raagay qaarkood wacad iyo balam ayaaba dhex maray oo labada dhinac midna ka jabin ee xususta aadmuhuu burburisay hilaadsiga hilaaca soo jireenka ah qofba wax is leh lakiin qofba qofkuu arko ma hubbo inii isagii yahay ee waa yara sinbiriraxsho aragtiyeed ayuu hoosta kaga xadayaa si yaab ku jiro Astacajab!

 Salaam is dabo taxan qarkood ayaay dhex martay qaar kalena humaag salameed ayaa dhexmartay oo uu ku ladhan yahay kaftan ah qof ayaad u egtahay iyo kelamdo reer magaalka aad loogu yaqaan qaar kale waay isu so jaqafsadeen oo waxaa dhexmartay aragti so jiidasho o iyaduna markaay qofka haleesho aan ka dhicinba sdii qof aad taqaanay oo kale iyagoon aan is aqoon I s agacan qaadeen qaar kale waaba dhoolo ka qosol uu isku keenay xogwaraysanka robaad waxase la ya bleh sida cadada ah roobkani kuma began sidii waqtiyadi so jireenak ah ee u di’I jiray sida Guga. Ama Daayrta! Wa se raxmad Eebe o saakq timi xisaab gaar ah uma baahna.

Waxa halkaas ana ka madhnaaayn arday ku garaadsatay waqti abaareed so yaaleen ah dhana aanxeebat u dhaafin dhinackasat oo kaga began yahay dhul, calmasho faro badan qaarkod waay ka dhexeeysa, qar kalena waaba arday coladi dhexmartay o weli xaafad xaafadii bay is dilaan  sida o kale laaysugu yimaadan soobanbax kan oo kale ah hadaayse dhacdo  wxaay u yaqaan mudahaarad oo soo dhega barjeeyay  sandihii koobnaa oo aay noolaayeen kaas oo aay  ka maqlaan meelaha laga sii daayo idaacadaha, goobaha laaysugu yimaado, hiraalada lagu daydo ee siyaasda iyo hanaqaadka hogaamiya dalka am u tartamaya, sidoo kale  xisbiyada  aya dabal degaya o kali ah waxase meeshaas markata hubqaad gaar ah bixiya dhalintu inaay mashquul ku tahay wax barasho, goobtan waxa hogaamiye ka ah oo dhalinta caanka ka ah  Cabdi dhego salaax, waxa uu  can ku yahay labo arimood o ah dagaalka iyo dabaaasha kooxaha la kal jiraa wxaa aay markasat hiigsadaan wa isaga labadaa arimood midna maaha arin lagu faano waqtigan waalidkoona ma oga caruurtaay wax u dirsadeen inaay hiigsaaan horumar inaay hamigoodu yahay dagaal iyo dabaal waa muhiim barashadoodu ee maaha lakiin hiigis halkuu u dambeeysay , Cabdi waxase aay fasamadiisu tahay tabco, iyo xaglin dagaal, dabashiisuna wxa weeyaan ti ceelasha oo u bad la yimi madama aay biyaha badu ka culus yihiin kuwa cadiga ah !

Hablaha  waay kal yqaaan magaalada inta ugu caansan iyo inta dabaasha ugu badisaa waxanse meeesha ka madhnaayn in aay ayqaan cabdi dhego salax inu ree ryimi yahay xoog ku haysta oo aan lahayn khibrad magaalo oo kale   sidaas waxa uga sheekeeya qar ka mid ah asxaabta  o habeenbki  habalah la xanta ninkaay ka baqaan waxaa sido kale can  ah sheeko ahaan dhalintu markaay ku cusub yihiin guurna aanay diyaar u ahaayn inaay inta badan inanta uga sheekeeyaan libaaxyo aan la aqoon halka lagu waraabiyo iyo ujeedooyin aan la garanaayn halka aay inanta  faa’ido uga yihiin hadaad xasuusato waxaa ka mid ah  inaay uso daabacaan qaarkood caayda qar kale oo asxaabtooda ah  sidoo kale qaar kale wxay inanta u akhriyaan gabayo la akhiriyay 100 sano ka hor  waxaa se cajiib ah kuwan manta nooli wa is amanayaal iyagoon iska hadlayaal  o mararka qaarkood ciaayro kal ahdlaa iyo Manchester ma daawataa waase laga bixi o gu’iyo dayr dabadeeed waay isak imanaysaa daniba, qofka duamrka ah ee dhalin ta ahina ma fahanto fa’iidad ugu jirtaa waxaan u wado ninkani ee sheekooyin dhaadheer ee labudaba waxaay uga dan leeyihiin hebel iyo heblo aya xidhiidh leh geel albo jir so wada maryee   hadaba reeryiminimdu  wa dahqan dadka reer magaalku aaminsan yihiin inuu xunyahay maaha se  dhib ee wa dhaqan soo jiren ah lakin maangabniamda aay cay ka dhiga ama aay ual muqata wxaase hubaal ah in lookala dhowyahay horumarka oo qofkastoow eeg kii 10 sano ka hor miyi kaso galay e malcaamada kual bilaabay ee iskuulka aad la fadhiisatay ee aad cayaysay shalay halkee ayuu galbtan dugsanyaa waa su’aal ku taalla adiga!

Aan in yar yara jaleecno ka hor sheeekada Cabdi tariikhdiisa is bedel ee soo jireena kah

Waxa uu ku dhashay meel miyi ah oo an ka fogaayn magaalada uu hada wax ka barto waxaa u caanaha keeni jrray guu dahaan magladaas madama reerka u ka dhashay uu lahaa shanta meesi  iyo walaalo faro badan o faan iyo amaanba intaas ku tusanaayd.

Cabdi maalin maalmaha ka mid ah ayu suuqa keenay caaano waxaase uu arkay dad faro badan o sii  kalahaya gobota laga xamasho ee dekedda waxaana uu halkaas kula hadlay qof dumar ah o da’ taagan waxaa uuna waaydiiyay waxa dadka ku dhacay waayo aroortas dhoowr markab ayaa soo xidhay aan hore u dhicin cadiyan iyo tariikhda waxaase ilaahay clafkaaga qoraa waa cajiib Cabdi nta u raacay dadki xagaay u socdeen ayuu maalintaas so  xamaashaay marka u gabalki dhacay ayuu kuso noqday halkii uu geeni jiray raranka dabaqeed ee golofka caaneed oo inta badan kasoo weeydaamin jiray   xafadooda qunayr socodka ah eek u taala marin biyeedka ceel dhaaf oo uu ah biye shubbe dooxa fardoole.

Habeenkii magaaladii ayuu u hoyday waxaana uu go’aansaday inuu tukan yar furto meel cooshad ah o banana oo galbtaas isha kusoo dhiftay, arinkaas ayu aroorti lasoo  kacay  waxaase meesah aan k madhnaayn In umari doono duruufo adag oo so jireen ah wase u diyaar, kuwiina waa u soo maray,  Cabdi markii bilaabay hawshii waxaa aad uga caawiyay qof dumar ah o gurigeeeda ku horyaalay cooshadan, yanan hadal idinku daaline cabdi hawshii way u guulaystay waxaan u yeeshay meherad lagu iibiyo timirta, fooxa, caanaha, iyo cuntooyin u badan inta laga manfacsado xoolaha waxaase u caan ku ahaan jiray inta badan laguso urur jiray safafna loogu jiray  maraqa laga sameeyo lafaha hadhaaga ah ee dadku aay durayga iska kaga saaraan calooshan ku yara mancabsadaan.

Cabdi waxa uu galay goobaha waxa laga barto waxaana u noqday ardayda ugu xariifsan ee wax bartaa sido kale dan yaqaan garanaya waxaksta waxaanse ka madhnaayn inuu ahaa qof habeenkii ad ula xaragodoa dhalinta sido kale  la legdama, akftan badan oo ayqaan hal xidhaalayasha iyo xego jogga hadalak iyo kaftanka aans aqoon beenta iyo leexlexadka wa dagal ama nabad arinkiisu waase u layaabi jiray qaarkood asxaabtiisa o u dhaqanta qabka reer magaalak,  habeenkii guryana  la shiida oo wadahf iyo iyo bidix ku qaad labadaba wuu baray duulka,  waxaa se u can ku noqday ka ugu awooda badan dhalinta magaaladaas jogta ilaayn waa cana geel cabee yaryarkuna waa laxoox iyo bariis dhitaystayaale!!!!!!

Maalmo gudohood ayu cabdi dhego salax wxaa u damcay inuu ka baxo dhaqanka dagaalka ah iyo dabaasah ku canimadeeda waayo ma yaqaano xuman kale o wa qalbi xaliim ma ku dhaqmo xan saxarad iyo wax un ee waxa uso jeed dan iyo hilaadse mololeed waana yaqaan wxa halkan yaala ee ka dhiman degaanka reerkoda ma hiloowsana dangradnimada aay qabaan dadkiisu iyo waxa laga rajaaynaayoo  waxa udaremay in dagaal iyo dabaal anay dan faro badani uguso jirin dhan wa u kajeclasyanya in sdia asxaabtiisa u iska yara hasawo habeenki xogaa la eego balw xa lagu hayo.

Arortas cabdi isago damcaasi ku jiro ayu fursad u helay in buslsho weeynti meshaas isugu timi inu gabadh ka dhex eegto helya o hanay lahadal o hiiftay hareerihis aeeg  marki hawraatr dheer ee hadalak ugu celiyay ka yaabtay!! Ogoow oo si waay uga baqaysa sina waxaay si leedahay yaan reermiyiga lagugu arag huqba disahy inanki cabdi ahaa o iska tag isago yaaban o dhaar ka marayaa inaanu qof dambe u duamr ah la hadal!

Madashii roob ki aya sii curtay lakal yaac o qoafkasta raadsay meeshi gobaad ahana u ku dhuuman lahaa  cabaar xooganaan sanqadh roob oo kaga hilaacisay jiingadaha hagooga guryaha ku yaal iyo ruxanak dhirta qaaylada dher ee sawaxank gaar ka leh haba ugu caansnaadee bacrasaafka, daqiiqado gaadhaya  sodon daqiiqo ka bacdi ayuu xooga daad aan xooganaayn ilaayn dhulkii aya biyaha laqaaye soo maray wadooyinka badcadaha iyo farasmagaalaha xeebtaas,  markii  u roobki si fician u curtay wxaa u keenay dabaaylo an dhib badan geeysan waxaana iyduna meshaas ka yara dhacday dhib saan badnaayin o ku yara dhacday gurigi Cabddi dhego salaax  o ku jir jiray guri yar o kamid ah guryaha ay galaan kuwa saboolku garashadaa  dabedeed cabdi marki roobku qaaday ayu  u geeshay meeshi ay ku yaalay gurigoodu madaama aay hadda udareensana in gurogooda dabaylahani wax gadhsiisn doonaan  wayba dhacday o wasidi u filaay lakiinse  qof kartida ku  dhashya ayaa   yaqaan halka aay wax ka xigaan , isago kala  guray adna mashquul ugu ah badbaaada inti ka hadhay alaabti shime dhaqameed ee hooygiisa uu ku hiran jiray caano maalaksta! Isagoo aad u kala rarayaa  alaabti dabayshi ka kala  dadisay ayaawax meeshi waa goob nabadeedee agagaarka guriga Cabdi wadada ka marta dhinac bidix  so maray Hibo, oa ah gabadh u cabdi la hadlaaya ee runti weji gabaxa kala kulmay saacado ka hor  oo Aabahed  soo donay una si gelbinaayo Dhaka cadceed kaso baxa kaga began guriga wiilka aay daqiiqado ka hor kuso kilf lushay agagaarka badda.  Si xarago faro badani ku jirto  ayuu gaadhigii u  so hormariyay isaygo taagan meel  aan  fogaayn wadada, halkaas Cabdi waxa uu xanbaarsana djoowr ka mid culaayska alaabta  dusha  laga saro gurigooda si u badbaadsado gaboodkiisa nololeed ee u hadhsado maalintii habeenkiina u dugsado,  Hibo, waa inan xarago ahaan aad u taqaana oo lagaga daydo intaas oo aanay dahfsisanaayn wax kale waxaase aay can ku tahay ku digashada herka ka hoseeya cid kasta oo taagan lakiin ismaay waydiin maxa kuwa ka sareeya aay six un ula dhaqmi waayeen heerkeeda oo kale,  Aragtio kooban ka bacdi markaay aragtay meel horteeda ku began ianaki  o sida alaab laga naxo dhankeeda aan se dadka so jireenka ah ee caqliga lasaxiibka ah iyo Cabdi inta badan aay u arkaan inaay tani huran yahay amdaadma dadka somaaliyeed aay u badan yihiin dan yar.   Daaqada bidix  eek u began dhanka inanka aay galafshada iyo dhoola tuska kaga dhigayso arimahan dhankeeda l jaan qaadka wayn waay dejisaysi iyadoo tusaysa  inaay arkaasyo isna u u arko meeshaaa ay ku jirto cabdi hadu gadhigan heli lahaba isagu  guri ayuu  ka digan lahaaba lakiin iyady wa ka raaxo waase aduunyee inte lagu waryaa imissaa hebelo wreeray shalyna magic laha!

Sanado is daba yaal ak bacdi  burbur aya dhacay dhaqaale dadku dagaalo ayaso kala dhex maray la kala baxsay qofba mel ayu ka dhacay cabdi dhego salax waxa uu ka mid ahaa dadka u qaxay Kenya, o hibona wxaay ka mid ahayd dadki uqaxay itoobiya marki waayo laka la maqnaa garashi dheer ka bacdi wxaay maalinti dambe laguso noqday dalki hooyo qofaksta meeshi udegana salka u ahaa ee u gurgiiisa dib ugu laabtay  ma jiro wax xususu ah o ka dhexeeyaba albo qof o  kasta oo shalay is ayqaanay hadaanay qaraabo ahayn  o waxaase  dadk kal fogeeyay colaadihii madam aanay ahayn dad is yaqaan a marki horeba ee gashaanka u dhera waa Cabdi iyo Hibbo ee waxaaase aay isku arki jireen  o kali ah aqoonta wax barasho ee labadua deriska la ahayeen.

Ma gaadho waqti aan k badnayn labos ano aya cabdi madaama qoontis u ka dhsiay si fiicanuga fa’iideesytay goobihi wax xbarasho ee jiray waaqtigaas  ayu hada gaadhay heer uu nuoqdo qaangadh aqooneed iyo mansab xambaarsane laga dambeeyo lakin maah dilaa caanku ah isku  dirka beelaha iyo xambaarsnaan ta hubka loogu duryamo kumanaan qaxay o shalay dakooda la dhibay qaar kalena dar xumo laaysay  sidoo kale can kuma aha  wax faro badan oo Somaalidu cadaytay iyo dhagoolnimo sabooleed o aay keenatay qabyaaladu, laakin wa qof dad yaqaan,ilaahyaqaan, iyo garasho karaanimo o xeerin leh hagta halak u go’aanku u qadanayo.

Maalin maalmah kamid ah ayu waxa u damcay inu so kormeero meel ka mid ah meelah ay ku noolyihiin goobaha ddka barakcayasha ee aay saameeyen dagaaladi sokeeyee., waxa oo ku arkay dhoowr dumar ah o qarkood hooyooyin yihiin qaarkalena  ay yihjiin carmal halka labo hablood ana wlei la guursan  wa uwarastay waxaana uu waydiiay xaladooda nololeed sidaay tahay  isago ka socda xafisiayda calamiga ah e u adega dadka barakcayaasha ah marki uu mudo hadlaayay ka bacdi ayuu ka dabo hadaly mid ka mid sarakisha xafiskas e ka hoseeya isaga  la socday waxaayna uu ku bilaabya cabdi dhego salaax ay hadlalkii dhameeeyay mid ka mid ah marwooyinki halkaas joogay aya si dhuuxis faro bana ku jirto u eegtay waba isagii intaay so kacday ayaya ku tiri ma tahay nin nocas ah o joogay jiray meel heblo, ha iyo yarantaydii ayan joogi jiray wana ku garana ee miyad adigu wejigas garanysaa isagu hada si fician uma garanaayo ee wa ka gaabsi,  haa wan  ku garan karaa ee lakiin si fician iigu dhig wxaan ahayn isku fasal lakiin adna meel kale ayad naga tagtay qaxii garan waaka bacdi madaama aanu cabdi si qoto dheer u garanaayn ayay fahan tay  waxase jira inaay so bandhigto roobki xasusuta mudnaa ee da,I jiray maalinti caank ahayd maalintas iyo kulanki dhibta badna ee subaxaas ka dhacay agagaarka gargarka badda.

 Xooga markii ay is warasyteen is xalwraaysi u badan inaksto cabdi hada garanaayo adna uga naxay arimahaas is derbi riixay,  waxaase aay ugu dartay inaay siiso warbixin dheraada  sida aan radka lahayn ee aay nolushu isu bedeshay  marka an laga tegin inaay ku tuhmaaysay  wqtigaas cabdi  rer miynimo faro ban iyo heehabki dhaqale ee ay ku barbartay lakinse dhalanteedka ahaa aanay garwaqsan inu dhamaanayo intas marka o cabdi garwaqsday inaay ahyd gabadhi u calamday lakiinse ceebaysay ee muuqaalk aan ficianaayn ka siisay habdhaqanka duamrka ee jeclaantooda kusalasysantahay  inta badan dhaqan dhaqaale muse dayin inu ego qaar kale ee waxa u mooday inay ka simanyihiin.

 Markii cabaar ka sheekayay xalkeeda nololeed ayyu waxa uu  waaydiyay  su’alo aayka mid yihiin aabe meeyay?  iyo jawab ah dhowaan au dhintay hada yak u qaba? nin ayaanu ka tagnay mxaad u dhshay? waxba ee wu I xumeeyaba walaalo meeyay? waxaay ahayen sadex mid wa l wayay mid kalena waa u xanuusaday o maskixiyan ayu xannuusanayaa mdi kalena halkan ayuu nalla a joga o waa a nin isakbelwad badan hooyo meeday?  Walaahi waay jogtaa o halkaas ayay wax yar kuu ibisaa, yaab!! cabaar dheerka bacdi Cabdi wax u gartay isagu laftigisu hadu uu uu ku takri fall o nolshaas inaay keeni karto qoomamo dambe maxan ku qabta? ayu waaydiiay si dheemasho  ah ayuu u waaydiiyay  dee maxad I qaban akrta? Ayaay ugu jawaabtay iaydo si raacinasya  I cawi uun ana ku duceeye, waayahay beri galabnimad aayan kusoo marayaa ayuu jawaab uga dhigay !

Marki aay gadhay galab ti dambe yaab iyado is leh lacag intee le’eg ayu ku siinyaa/ ayay nafteeda kual xashsahqaaysay Dhankaaga bal ak yar fikiro lacafg inte le’eg ayad siin lahady ma bakhaar ayad u furi lahay ma meel ay ka sheqeeyso ayad u furi lahaayd msie xafisikaagii ayaad ugu yeedhi lahaayd?

Hada arinku sidaa w u ka bedelen yahay waxa u u yimi isago raba inu guursado madaaama ay tahay inanti uu marki horeysay calamday soona waayo aragtay, waxa u shegay arinkii uu ku dhashay go’aanak ku qaatay  si dhameysa iyaduna waay ku  faraxday halkii aya lo sheegay hoaydeed waxa laguan kal wreeijay inantii duco faro badan lagu daray waxaa se meeshaas aan  kabaxsnaayn sheekooyin qosol badan o aay si waaydarsandan wada jogooda guriga, ahda waxaay isu dahleen labo caruur ah waana lamaane isku kalsoonm oo aqoon faro badan u leh wayahaa aduunka labadiis caaynba waxaase xusuus mudan markasta oo roob da’o in la xasuusto sheekadi qoslka badnaayd iyo kibirkii aan gaadhsiisnaayn wxaan fogaayn lacagi derejo way ku xidha lakin intaay raagtaa, ayuu ahaa halhaayska guriga laga wado haadlaa maaha hada gurigu guri ku dhisan lacag ee wa mid ku dhisan wayo aragnimo iyo dan so jireen ah   rerkii tabalsynaa mar labaad ayaa burcad laaysu mariyay

Adoodarayaysan gaajo hadii deeq ilaah ku siiyo duca l yaboohsadaa !

Qofkaan garan  waxa jooga ma  yaqaan wxa so socda !

Aan egno waxa manta socd!!!!!

Marka laga reebo siayasda

Hassan Abdi Shire

Shire202@gmail.com 

Maya!! Maya!! Adeer-Taad Waddo Maaha Saxdii!! Iyo Taayda Ayaa Ah!!!

Maya!! Maya!! Adeer-Taad Waddo Maaha Saxdii!! Iyo Taayda Ayaa Ah!!!.

Maalinkasta waa u oohin iyo baroor, jaarkana wa u dhib iyo qaaylo,waa u calaal &  ciil farq-qaniin ah hooyadda dhashay  wiilka yare e 1`, oo dad’diisu hadda tahay 13 jir, waana agoon cidna aan la dhalan. Isagana waa u yaab, iyo Ashaqaraar, Ka bacdi geeri Aabihii, inakastoo aanu jirin wax badan oo dhaafsiisan naas –nuujin, waa inan da’ahaan aan weeynaayn aadna u maskax badan qimeeya dadka, heerkasta uu soo marayna aay nolushu ku adkaayd, lakiin maa uu ahaayn damiin,  waxaase u aha qof soo jeeda oo ged-gedoonka wax ka baran jiray, duruufaha hadba ku xeeran, 11 jirkiisu ayuu aad u yaqaanay rajada noloshiisa, tabantaabo ayaa ku jirtaa iyo waxa u hiigsado oo u heli jiray hadba heerka nolusha uu dadaal iyo sida uu halgana ugusoo gallo, aqoon ahaan ma u helin cid ka kaabta heerka aqoon. Halka guyaashii dambe,  cilmigu uu nqoday (waa ka madiga ah)   mid ku baxa qiime

sarre(lacag-badan), waxaana wax ka bartaa, lacag cidii haystaa.Hayeeshee waxa u  fursd u ehalay inu garto,  sidoo kale  barto cilmiga islaamiga ah o u aad jaar ula nqoday masaajidadda, cid badani kuma xeerna, waayaha dambe oo waxa loo yaacay iskuuladda, isaga wax qarash ah lagama qaado, qalbigiisuna waa uu kisii raaxaytaaba.

Maxamed, aabihii waxa u geriyooday isagoo labo jir ah , keligii ayu dhalay, malaha adeero u dhow, hadii se laga iman waayo qaar aay isu ahaayeen ilmaabti, dibadda ku maqan oo aan dhafsiisnaayn inaay u shegtaan ahaanshiyo o kali ah, lakiin aan waxba manaafaacad ah tarin, iyo inuu yahay qaar aad u necba daka Afrika jooga, eedooyin lamaay dhalin oo abihi sidiisa oo kale ayuu  maddi ahaa

Hooyaadii wa Mohamadee, waxaay maalintii u shaqo tagtaa suuqa habeenkii waxaay u keenta manafacad waxay so heshay.  Waxaase quud u noqon jiray oo da’dan, uu kuso gaadhay inaay u keeni jirtay, una karisoo lafaha hadhaaga ah ee hilib, oo feennasho uun aay ku hadhay, Maxamed kama dhergo, ee wuu ku daala sida uu marb meel xoogaa qud ah uga dhexradiyoo, waqtina kaga gabaabsan jiray, waxaase muradkeedu ahaa inaay maraqsato, xoogaa qud o roodhi u badan lagu qooyo heenka kasoo baxaa kariskaas, dhanka kale waxaay  uso iibisaa xooga farxad gelin ah oo aan ka madhnaayn caruurnimadu aay ka helaan da’yartu, oo aay kaso  iibiso xoog-maalki, muruq ee aay manta oo dhan u taagnaayd  qoraxdaas(ALLow hooyooynkeen inoo daa). Waa hubaal in aanay iyaddu waxba ka quudan.

Aayo xumidda uu nolasha kala kulmay geeridi aabihii ka bacdi, wxa kaabay, oo marmar sacidi jiray jarkiisa, siin jiray hadba nolasha kabisteeda iyo hirgalinta  saalixa ah, waxaase  dhib badan ku hayaa hadda, wa malmahan aanu weli  qaan gaadhin sidii u hooaydii u nasin lahaa. Waa hubaal ku digasho badani inay uga timaado yaryarka la degaanka ah, ee geyigaas kula koray, hadh iyo habeen u sheegaa ama ku caaya, inu yahay faqiir weligiina uu ahaan doono.

Waxaa maalin maalmaha ka m id ah masaajida uguso galay nin aad da’aahan u waayn o waqti kasta kua arkaa inan-kan masaajidka waxaana u waaydiiyay, adeer iwaram? wa nabad. Adeer ad, mxaad u duceesysataa?, maxaadse ilaahay wasydisitaa?  iyo jawaab ah adeeer aabahaay ayaa ku  jira god madoow oo anana garanaayn waxa uu kala kulmi karro markaa waan u duceeyaa maraksta .

Ninkii aya int uu yaabay aadna ugu frxay inakas caqligisia iyo maskaxdiisa, wanaaga noloshiisa saxda ah ee ku socda, garasho caqli eek u jirtaa iyo karaamada ilaahay siiyay,  ayuu inta uu kor u kacay, adeer khaayr ilaahay ha ku siiyo.

Maxamed waxa u helay cilmi ki ugu sareeyay waxa u bartay diint silaamka waxaana uuu ka mid nqoday ardayda sida fiican wax uga barataa, ama si bartaba waa mcalinee, tafsiirka qur’aanak kariimka ah iyo hirgalinta dhaqan ahaan. Waxaan u ka mid nqoday dadka inta badan lagaga daydo is bedelka nololeeed.

Hadda maxamed waxa u da’ahaan jira 25 jir cilmi waa ka qanni, waxa u yaqaan diinta Islaamka si qotto dheer ,waxaan ad looga dambeeya cilmiga fiqiga!!  o ah ak ugu baladahn  iyo maxadirooyinka u gallo o ad loga dambeya.

Waxa uu muddo kooban u sheqeeyay shirkadaha dalka mid ka mid ah, waxaana u noqday, midka mid masuulitiinta, shirkadaas waxaan u gaadhay  marki dambe inuu bar biloobo gancsi, gallona heer dhaqan-dhaqaale oo dhisme,  ilaahyna u barakeeyay, sido kalewaxa uu ka mid yahay dadk hadda dhaqaalaha balaadhan leh, waxaana u amal geliay kuwo wax so bartay dhawaan. Dhalinta wax soo bartay, inta badan la yaaban halkaay la aadi lahaayeen aqoontoodda, aadna ugu dhibtaaysan  sidii aay badbadin laahyeen, heeerka shahaado ee aay sitaan, waxaase ka dhimanee diinti islaamka iyo xusuuti rabbi, hadda ka hor waa dhalintii,  kudigan jiray markii aay ahaayeen kuwo nolushu wax badan u saaciday, Maal-mahan waay latashanayaan, qaar kale isaga ayaay shaqaalonimo ka doonayaan, (caqliga wanaagsani wa ka garta cidda aduunyadan abuuratay iyo ujeedadda qofka lo abuuray) hadii kale waaba dhalanteed waxad waddo.

Waxaa xusuus mudan maalin ayaay aad u doodeen Maxamed iyo nin aay aad saxiib u ahaayeen waxaayna is-waaydiiyeen kee ayaa aduunka u manaafacad baan cilmiga maadig ah iyo ka diiniga ah, saxiibkii waxa uu ku yiri Maya, Maya, ka aanu angu wadno ayaa ah saxdii, iyo kaayga ayaa saxdii ah, oo Maxamed kula murmay ilaayn ninbaa diisa ayaa difaacayaayee!!!!!.

Waayaha aduunmu waxa u is-daba socdaba waxaa aay gaadhay waqti is bedel iyo sabir dheeraad ah loo soo galay, illa heer laga gaadhay in qofkasat inuu tijaabiyo awoodiisa, iyo wixii uu soo dhaqday waayihii dambe.

Maxamed hadda hooyadi labo jeer ayuu so xaji-siiyay, waxaayna ku nooshahy nolol ka duwan tii horre, dhaqan ahaan, risiq badna ka ma fikirayso, waayo gurri aay u soo samirtay, iyo nolol aay ku keentay gacmaheeda, rabigeedana la tashatay, ayaay heshay!!! waay taqaanaa rabigeed inuu wax bixiyo, waxaayna taqaana maalmaha aduunyadda is bedelkeeda iyo waagii-beryaba inuu dhaayihiisa leeyahay, , sido kale Maxamed, dhaqankiisi waxa uso maray sabir badan, raaasamaalak duniduna inuu yahay maalmo waa uu garwaaqsanyahay.

Maalin aya waxaa dood kooban dhexmartay mid ka mid asxaabtiisi xaga aqoonta madiga culasyak saari jirtay gaar ahaan, saxiib qaaliga ahaa ee Maadiga aadka u difaacayay, waxa u waydiay su’aal ah adiga qarash badan  ayaa kaso galay cilmigan ad baratay!!. ana bilaash ayaan ku bartay, manta maxaa farqi ino dhexeeya??? isku tallo ayaaynu nahay(waxkasta oo fikir lasoo jeediyo aqoonta waa ka horeeya dhaqaalaha, sidoo kale dadkani yaay sharfaan inta badan?? waa dadka diinta leh), isku miis bananahay( hadafka nolosha waan u simanahay) caruur ayaanwada hasynaa , hogaanak iyo hadaf kale waan u-wada simanahay. Waxaaad ku hadashaa English, ana carabi,  dhaqaale ahaan inan sinaano, sharaft Alle, Rabigeen   tas isaga ayaa inaga Og,& cidda u dhow. Ee  mudane maxaan is dheernahay??, Aqoontan maadiga hadaan manta bilaabo waxaay iguso kordhiansya ma jirtee bal I sheeg faanki iyo amanati aad ila hortaagnyaad maxaay kuso gadhsiisay? oo I kaa dhaafisay?? , inta qoslay aauu ku yri is bedelku maaha aniga iyoa adiga ee waa kii labadaba ka hadhay!!! Qofkii aan baran cilmiga maadiga, diintana aan ka faa’iidin.  Odaygu Maxamed ayuu ki celiyay, waa run ki garan waayay inuu cilmiga ma guuraanak ah, e masajidka yaal ka faideeysto” kelamdahaas ayaa Maxamed yiri si dhoolo-cadeeyn ku jirto, lakiin waxaa tallo ah in marka qofka uu eego cilmiga aan dhamaanayn if iyo aakhiraba u yahay kan amsaajidak yaala ee diinta islaamka(Risiqa Alle ayaa bixiyaa ee fahan waxa laguu aburay, kan maadiga ahna in labrtaa waa muhiim) intaas ayuu hadalkii kuu meeray.

Hirgalintu noalsha iyo kaabista dhaqanka saalixa waxa sal u ah diinta islaamka, aqooni ma jirto dhaafsiiisan diinta islaamka, cilmiga aduunka yaalan waxa lga keenay kitaabka.

Ilaahay ayaa damaanad qaaday hadaad sameeyso camal-saalixa in uu ku siin doono nolol salixa. ee ha garab marin diinta islaamka!!

Muranka ka dhex-taagan dadka baranayaa cilmiga madiga ah iyo kan islaamka ayaa doodaas kor ku xusani kadhex taagan tahay ciwaankeenu ku bilaabmay

Waxaanse is leeyahay wixii fasahaad, ah waa dambi ee cilmiga ku jiraa, wixii wanaagsani waxaa laga helayaa kitaabkeena. Aqooyahan is barbardhig oo yaan lagu adoonsan, ee ka fikir sidaad diinta silaamka u xoojin lahaayd

Garoowshiga-Wacani waxaa uu ka hortagaa Xanuunka Murugada leh

Fejignaanta Aduunyaddu waa hirgalinta, damcyada gaadhsiisan guusha beritoo,

Masuuliyad ayaa saaran Qalbiyo badan  oo islaam-Ah

Ugu-dambaayntii guusha Islaamku waxaay ku jirtaa, Gacmaha dhalinta ee manta madhan, waxaana hirgalin-karta waqtigan sida fududu u lumayaa,oo laga Faa’iideeyo. Hiraalkeenu waa hubsiimaha hab-dhaqankeena, hala yaabin qofba maalin ayuu la yimaado garoowshiyo, Aadmaha,  ha u nisbaayn caadadii shalay ee hadaayadda Alle yaa keena, raxmaduna waa baryo oo kali ah & ado raaca wadeeda.

Hassan Abdi Shire

Kampala, Uganda

Shire202@gmail.com